• Workout Intelligence

Τι είναι το αθλητικό burn-out και πως μπορούμε να το αποφύγουμε





H συμμετοχή των παιδιών, ακόμα και από μικρή ηλικία, σε αθλητικές δραστηριότητες, έχει αποδειχθεί ότι επιφέρει πολλά οφέλη. Τόσο στην υγεία (πχ οστική πυκνότητα, πρόληψη παχυσαρκίας), στην αθλητική απόδοση, τις κινητικές δεξιότητες αλλά και στην ακαδημαϊκή επίδοση, την καλλιέργεια του χαρακτήρα και κοινωνικών δεξιοτήτων (Videon, 2002, Melnick & Sabo 1992, Wiersna, 2013, Faigenbaum 2010, 2016). Οφέλη τα οποία αποκομίζει και ένας ενήλικας, όταν συμμετέχει συστηματικά.


Δείτε την ιστοσελίδα μας

www.workoutintelligence.com


Συμβαίνει όμως το εξής αρνητικό φαινόμενο. Παρατηρείται πολύ μεγάλο ποσοστό drop out. Δηλαδή διακοπή της συμμετοχής, πολύ σημαντικού ποσοστού παιδιών, από τις αθλητικές δραστηριότητες. Με νούμερα, 2 στα 3 σταματούν να συμμετέχουν σε οργανωμένες αθλητικές δραστηριότητες, κατά την εφηβεία. Αυτό μπορεί να επιφέρει σημαντικές συνέπειες, άμεσα (στην διάθεση και αυτοπεποίθηση των παιδιών) αλλά και έμμεσα σε βάθος χρόνου (διαταραχές υγείας λόγω καθιστικής ζωής). Οι αιτίες μπορεί να ποικιλούν. Ιδιαίτερα σημασία όμως φαίνεται να έχει στα υψηλά επίπεδα αθλητισμού, το φαινόμενο του burn-out. Αυτό είναι και το θέμα που θα εξετάσουμε στο άρθρο μας.


Το άρθρο είναι αποτέλεσμα ανασκόπησης μελετών από τον κλάδο της ψυχολογίας και της αθλητικής ψυχολογίας. Δεν αποτελεί γνωστικό μας αντικείμενο, αλλά η σημασία του θέματος, μας έκανε να θέλουμε να το μοιραστούμε, καθαρά ενημερωτικά. Αρμόδιος για την διάγνωση και την καθοδήγηση σε τέτοια θέματα είναι ένας αθλητικός ψυχολόγος-ψυχοθεραπευτής.



Τι ορίζεται ως burn-out? Σε ποιους συμβαίνει?


Σύμφωνα με Gould και Whitley (2009) ως burn-out ορίζεται: Η φυσική, συναισθηματική και κοινωνική, σταδιακή απομάκρυνση από μία αθλητική δραστηριότητα, η οποία ήταν ευχάριστη στο παρελθόν. Χαρακτηρίζεται από συναισθηματική και σωματική εξάντληση, μειωμένη αίσθηση επιτυχιών, και απέχθεια για το άθλημα. Συνήθως είναι αποτέλεσμα της υπερκόπωσης του σώματος, της πίεσης και του άγχους από εξωτερικούς παράγοντες, σε σχέση με τις αντοχές του ατόμου. Παράλληλα αλλάζουν τα κίνητρα και η οπτική του αθλητή σε σχέση με την αθλητική δραστηριότητα.

Περιλαμβάνει:

  • Απώλεια σωματικής και ψυχολογικής ενέργειας αλλά και εμπιστοσύνης στις δυνάμεις αλλά και στους ανθρώπους του κύκλου

  • Αίσθηση μειωμένης επιτυχίας, κατάθλιψη, αποστροφή προς το άθλημα

  • Αποστασιοποίηση από τα θέματα του αθλήματος

Συνήθως εμφανίζεται σε αθλητές που είχαν υποστεί πρόωρη εξειδίκευση και πολύωρη έκθεση σε συγκεκριμένες αθλητικές δραστηριότητες. Χωρίς πολλά κενά για συναναστροφή με συνομηλίκους και ελεύθερο χρόνο. Σε συνδυασμό με πίεση από το περιβάλλον, χωρίς σημαντική υποστήριξη. Βέβαια δεν αποτελεί στοιχείο που εμφανίζεται σε έφηβους αθλητές υψηλού επιπέδου αλλά μπορεί να εμφανιστεί και σε έναν επαγγελματία οποιουδήποτε κλάδου, ηλικίας και χαρακτηριστικών. Στο επόμενο τμήμα θα δούμε ποιοι παράγοντες ενοχοποιούνται συχνότερα.


Σύμφωνα με Sylva (1990) αλλά και άλλες ομάδες ερευνητών, βρέθηκε με την χρήση ερωτηματολογίων, ότι τουλάχιστον το 47% των αθλητών υψηλού επιπέδου είχε βιώσει συμπτώματα burn out κατά την διάρκεια της καριέρας τους. Βέβαια αυτά τα στατιστικά δεν λαμβάνουν υπόψιν τους αθλητές οι οποίοι είχαν σταματήσεις πριν φτάσουν σε elite επίδοση. Χαρακτηριστικό είναι το στατιστικό ότι μόλις 1 στους 15 περίπου αθλητές υψηλού επιπέδου στην εφηβεία, θα γίνει εξίσου επιτυχημένος αθλητής και στην ενήλικη καριέρα. Πολλά είναι τα παραδείγματα εφήβων αθλητών που είχαν βιαστεί να τους στέψουν elite πριν την ηλικία των 18 και σταδιακά χάθηκαν από το προσκήνιο.


Δεν θα πρέπει βέβαια να μην αναφερθούμε και στην εμφάνιση του φαινομένου και σε κάποιον που αθλείται για την υγεία και την ψυχαγωγία του. Συνήθως σε αυτές τις περιπτώσεις εξωτερικοί είναι οι παράγοντες που οδηγούν σε απομάκρυνση από αθλητικές δραστηριότητες.



Ποιοι παράγοντες μπορεί να οδηγήσουν κάποιον σε burn out?


Κάποιος ξεκινάει μία αθλητική δραστηριότητα για διάφορους λόγους. Στην μικρή όμως ηλικία συνήθως η επιλογή του αθλήματος γίνεται από τους γονείς ή λόγω τοπογραφικών παραγόντων. Στην πορεία μπορεί το παιδί να αγαπήσει την συγκεκριμένη δραστηριότητα και να την συνεχίσει σε υψηλότερο επίπεδο. Μπορεί και όχι. Να προτιμήσει στην συνέχεια κάποια άλλη. Μπορεί όμως να αρχίσει σταδιακά να χάνει το ενδιαφέρον του και να νιώθει την δραστηριότητα ως βάρος. Να συνεχίζει να την κάνει για εξωτερικά οφέλη (αποδοχή από γονείς και προπονητές, πίεση από χορηγούς, σύνδεση της ταυτότητας με το άθλημα, διατήρηση υποτροφίας). Χωρίς να νιώθει πια διασκέδαση και ευχαρίστηση. Αυτές οι συνθήκες θα οδηγήσουν με μαθηματική ακρίβεια σε burn out.


Συνοπτικά βασικοί εκλυτικοί παράγοντες μπορεί να είναι:


Σύμφωνα με την ανασκοπική έρευνα του Gould και των συνεργατών του (1996, 1997)

  • Θέματα υγείας-σωματικής κατάστασης. Τραυματισμοί, διαρκής αίσθηση κόπωσης, πτώση απόδοσης ή στασιμότητα, ήττα από φαινομενικά χειρότερους αντιπάλους.

  • Οργάνωσης χρόνου: Ταξίδια για αγώνες και προπονήσεις, μειωμένος χρόνος με οικογένεια και συνομήλικους, μειωμένος ελεύθερος χρόνος.

  • Κοινωνικοί-διαπροσωπικοί παράγοντες: Αποστροφή για την υπάρχουσα κοινωνική ζωή, αρνητική επίδραση γονέων, αδικίες μέσα στο άθλημα, παράβαση κανόνων από αντιπάλους, πίεση στα πλαίσια ομάδας.

  • Ψυχολογικοί παράγοντες. Υπερέμφαση στην νίκη και στην κατάταξη από προπονητές και γονείς, πίεση της πιθανής αποτυχίας, αίσθηση μη ύπαρξης ταλέντου ή ευκαιριών. Πίεση από εξωτερικούς και εσωτερικούς παράγοντες για επιτυχία.

Εκτός από τους παραπάνω, μία ακόμα κατηγοριοποίηση θα μπορούσε να είναι οι λεγόμενοι «εξωτερικοί του αθλήματος» παράγοντες. Όπως:

  • Το άγχος για το μέλλον.

  • Ακαδημαϊκή εξέλιξη ή πρωταθλητισμός.

  • Οικονομικοί παράγοντες.

  • Προσβασιμότητα σε ποιοτικές εγκαταστάσεις, προπονητικό και υποστηρικτικό προσωπικό.

  • Στρες από οικογενειακούς παράγοντες.

Σε αυτό το σημείο είναι χρήσιμο να σημειώσουμε έναν ακόμα παράγοντα που φαίνεται να συναντάμε συχνά στην βιβλιογραφία. Παρότι δεν είναι τελείως ξεκάθαρα τα πράγματα, ίσως η πρόωρη εξειδίκευση να καταδικάζει ένα παιδί στην μελλοντική αποστροφή για το άθλημα. Τι εννοούμε με το πρόωρη εξειδίκευση? Είναι ένα φαινόμενο το οποίο εξετάζεται από τους επιστήμονες με αυτό τον όρο. Περιλαμβάνει την ενασχόληση ενός παιδιού με ένα μόνο άθλημα από πολύ μικρή ηλικία. Με στόχο την elite απόδοση. Συνήθως οι προπονήσεις γίνονται πολλές ώρες κάθε μέρα και το περιεχόμενο είναι σχετικό με το άθλημα. Αθλήματα που συνήθως συναντάμε αυτή την κατάσταση είναι η κολύμβηση, η ενόργανη, οι καταδύσεις, το τρέξιμο. Ως λύση προτείνεται η ενασχόληση των παιδιών με ποικιλία αθλητικών δραστηριοτήτων μέχρι την ηλικία των 10-12 χρονών για να χτιστεί μία πολυεπίπεδη βάση.


Σημείο προσοχής