• Workout Intelligence

Πρόληψη ρήξης πρόσθιου χιαστού συνδέσμου


ρήξη πρόσθιου χιαστού συνδέσμου

Το παρών άρθρο αποτελεί τμήμα εργασίας μας κατά την διάρκεια των μεταπτυχιακών σπουδών μας. Στόχος του είναι να συγκεντρώσει και να σας μεταφέρει βασικές πληροφορίες για αυτό τον συχνό και σοβαρό τραυματισμό. Ο ρόλος του πρόσθιου χιαστού συνδέσμου τον καθιστά απαραίτητο για την ορθή λειτουργία του γόνατος για να έναν αθλητή και ασκούμενο. Παράλληλα η πλήρη ρήξη του απαιτεί χειρουργείο και μεγάλο χρόνο στοχευμένης αποκατάστασης. Το μέγεθος και η δυσκολία της αποκατάστασης δημιουργούν την επιτακτική ανάγκη για αποτελεσματική πρόληψή του. Η μείωση του κινδύνου εμφάνισης τραυματισμού αυτού του είδους είναι μείζονος σημασίας. Η ομάδα μας διαθέτει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για αυτό τον τραυματισμό καθώς ο ένας από τους γυμναστές μας είχε την ατυχία να τον βιώσει από πρώτο χέρι όταν ήταν έφηβος αθλητής. Δεσμευόμαστε για νέα άρθρα στο αντικείμενο.


Ανατομία και Λειτουργία Πρόσθιου – Οπισθίου Χιαστού Συνδέσμου.


Ο πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος έχει σχοινοειδή μορφή, εκφύεται από τον πρόσθιο μεσογλήνιο βόθρο, πίσω από το πρόσθιο άκρο του έσω μηνίσκου, φέρεται προς τα άνω έξω και πίσω, χιάζεται με τον οπίσθιο χιαστό και καταφύεται στην οπίσθια μοίρα της μεσοκονδυλίου επιφάνειας του έξω μηριαίου κονδύλου. Ο πρόσθιος, όπως και ο οπίσθιος χιαστός, περιβάλλεται από τον αρθρικό υμένα, είναι επομένως ενδοαρθρικό, αλλά εξωυμενικό ανατομικό στοιχείο (Kahle et al. 1984).


πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος

Η κύρια λειτουργία του πρόσθιου χιαστού συνδέσµου είναι η σταθεροποίηση της άρθρωσης του γόνατος, σε συνεργασία µε άλλα παθητικά (σύνδεσµοι και χόνδροι) και ενεργητικά (μύες) στοιχεία. Κυρίως συμβάλει στον έλεγχο της πρόσθιας μετατόπισης (ολίσθησης) της κνήµης σε σχέση µε το µηριαίο οστό κατά τη διάρκεια λειτουργικών κινήσεων (για παράδειγμα στο τρέξιµο, στις απότοµες αλλαγές κατεύθυνσης ή στην προσγείωση από ένα άλµα). Ακόµη, συµµετέχει στην σταθεροποίηση του γόνατος όταν υπάρχει στροφή της κνήµης σε σχέση µε το μηρό, δηλαδή ελέγχει την κίνηση της άρθρωσης στο εγκάρσιο επίπεδο. Ο ΠΧΣ υπόκειται σε ρήξη, όταν οι δυνάµεις που ασκούνται στο γόνατο κατά τη διάρκεια συγκεκριμένων κινήσεων, υπερβαίνουν την αντοχή του συνδέσµου και των υπόλοιπων στοιχείων της άρθρωσης.

Ο οπίσθιος χιαστός σύνδεσμος είναι βραχύτερος, αλλά έχει διπλάσια ισχύ από τον πρόσθιο. Ο σύνδεσμος εκφύεται από τον οπίσθιο μεσογλήνιο βόθρο και φερόμενος προς τα άνω, έσω και πρόσω, χιάζεται με τον πρόσθιο και καταφύεται στην πρόσθια μοίρα της μεσοκονδυλίου επιφάνειας του έσω μηριαίου κονδύλου. Ο οπίσθιος χιαστός αποτελείται από δύο μοίρες, μια πρόσθια, ογκωδέστερη και μια οπίσθια, λεπτότερη.


Οι ρήξεις του οπισθίου χιαστού και της οπίσθιας έξω γωνίας είναι σπάνιες μεταξύ των ενηλίκων και ακόμη σπανιότερες μεταξύ των παιδιών και εφήβων. Η συχνότητα των ρήξεων ανέρχεται στο 1% όλων των κακώσεων του γόνατος, ενώ η αναλογία μεταξύ των κακώσεων του πρόσθιου και του οπισθίου χιαστού είναι 10:1. Οι κακώσεις αφορούν τη μεσότητα του συνδέσμου και την μηριαία ή κνημιαία πρόσφυση, με απόσπαση οστικού τεμαχίου από τον οπίσθιο μεσογλήνιο βόθρο.

Ο οπίσθιος χιαστός σύνδεσμος έχει ως κύρια λειτουργία την παρεμπόδιση της οπίσθιας μετατόπισης της κνήμης σε σχέση με το μηρό. Ο οπίσθιος χιαστός σύνδεσμος έχει μεγάλη δυνατότητα επούλωσης και επαναγγείωσης , γεγονός που επιτρέπει την συντηρητική θεραπεία, στις μεμονωμένες μικρού βαθμού ρήξεις του συνδέσμου.


Τραυματισμός πρόσθιου χιαστού συνδέσμου


Ο πρόσθιος χιαστός απορροφά το 86% της δύναμης, που προκαλεί την προς τα πρόσω ολίσθηση των κνημιαίων κονδύλων, ως προς τους κονδύλους του μηριαίου, ενώ κατά δεύτερο λόγο αντίσταση προβάλλουν το οπίσθιο κέρας του έσω μηνίσκου, ο έσω πλάγιος σύνδεσμος, η έσω οπίσθια επιφάνεια του αρθρικού θυλάκου και η κυρτή αρθρική επιφάνεια των μηριαίων κονδύλων (Renstrom 1995).

Οι ρήξεις του προσθίου χιαστού παρατηρούνται με συνεχώς αυξανόμενη συχνότητα, λόγω της μεγάλης συμμετοχής του πληθυσμού σε αθλήματα, όπως το ποδόσφαιρο, η καλαθοσφαίριση, το rugby, η αντισφαίριση και οι χιονοδρομίες. Ιδιαίτερα στις χιονοδρομίες οι κακώσεις του προσθίου χιαστού καλύπτουν το 25% έως 30% όλων των κακώσεων του γόνατος (Paletta & Warren 1994).

Η ρήξη του προσθίου χιαστού περιγράφηκε στην Αγγλόφωνη βιβλιογραφία από τον J. Stark το 1850, ενώ η πρώτη πλαστική του συνδέσμου ανακοινώθηκε από τον E.W. Hey Groves, το 1917 (Snook 1988).


Μηχανισμοί κάκωσης


Οι ρήξεις του προσθίου χιαστού συνοδεύουν συνήθως τις ρήξεις των πλαγίων συνδέσμων και οφείλονται στους εξής μηχανισμούς:

· Έξω στροφή κνήμης και βλαισοποίηση του γόνατος, που βρίσκεται σε ελαφρά κάμψη.

· Έσω στροφή κνήμης και ραιβοποίηση του γόνατος, που βρίσκεται σε ελαφρά κάμψη.

· Βίαιη σύσπαση του τετρακέφαλου, ενώ το γόνατο βρίσκεται σε ελαφρά κάμψη.

· Υπερέκταση του γόνατος και έσω στροφή κνήμης.

Ο πρόσθιος χιαστός υφίσταται ρήξη κυρίως στη μεσότητά του (70%), ενώ σπανιότερα παρατηρείται απόσπαση της μηριαίας και της κνημιαίας πρόσφυσης του. Κατά τους Higgings & Steadman (1987), η πλειονότητα των ρήξεων του προσθίου χιαστού στους χιονοδρόμους, εντοπίζεται στη μηριαία πρόσφυση του συνδέσμου.


Πρόληψη ρήξης Προσθίου Χιαστού Συνδέσμου


Όπως είπε και ο Ιπποκράτης, "ασφάλεια εστί το προνοείν και το προλαμβάνειν, το δε προνοείν και προλαμβάνειν κρείττον εστί του θεραπεύειν". Έτσι λοιπόν, καταλαβαίνουμε πως η πρόληψη είναι πολύ πιο σημαντική από την θεραπεία και τη μετεγχειρητική αποκατάσταση. Σύμφωνα με την έρευνα που διεξήχθη στην Αμερική, λαμβάνουν χώρα ετησίως περίπου 250000 ρήξεις προσθίου χιαστού συνδέσμου, από τις οποίες οι 80000- 100000 αντιμετωπίζονται χειρουργικά. (Donnell–Fink LA, Klara K, Collins JE, et al. Effectiveness of knee injury and anterior cruciate ligament tear prevention programs: a meta–analysis. PLoS ONE 2016).


Ο πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος µπορεί να τραυματιστεί, εξ αιτίας άµεσης πλήξης (για παράδειγμα όταν υπάρξει βίαιη σύγκρουση στην έξω πλευρά του γόνατος) ή εξ αιτίας των εσωτερικών δυνάμεων που αναπτύσσονται από το ίδιο το σώµα. Το 80% περίπου των συνολικών ρήξεων του πρόσθιου χιαστού συνδέσμου οφείλεται σε τραυματισμό χωρίς επαφή. Αν και ο τραυματισμός της ρήξης του πρόσθιου χιαστού συνδέσμου χωρίς άµεση επαφή είναι συχνός και στα δυο φύλα, οι γυναίκες έχουν από 4 µέχρι και 6 φορές περισσότερες πιθανότητες να υποστούν τον συγκεκριµένο τραυµατισµό σε σχέση µε τους άντρες. Ακόµα, οι γυναίκες χρειάζονται χειρουργική αποκατάσταση του πρόσθιου χιαστού συνδέσμου πιο συχνά από του άνδρες .


Λαµβάνοντας υπ’ όψιν το επώδυνο του τραυματισμού, την συναισθηµατική φόρτιση που προκαλεί, τον χρόνο απουσίας του αθλητή από την αγωνιστική δράση, το µεγάλο οικονοµικό κόστος της επέµβασης αλλά και της αποκατάστασης, κρίνεται αναγκαίο να εφαρµόζονται προγράµµατα εκγύµνασης - πρόληψης, τα οποία θα στοχεύουν στην µείωση της πιθανότητας να συµβεί ο τραυματισμός αυτός. ∆υστυχώς, στον αθλητισµό, η απόλυτη πρόληψη των τραυµατισµών είναι πολύ δύσκολη, έως αδύνατη. Στόχος οποιασδήποτε παρέµβασης πρέπει να είναι η µείωση των πιθανότατων εµφάνισης τους, καθώς και η µείωση της σοβαρότητάς τους. Κάτι τέτοιο µπορεί να επιτευχθεί µέσω της συµµετοχής των αθλητών σε καλά σχεδιασµένα κι οργανωµένα προγράµµατα πρόληψης.

Έχει αποδειχθεί πως η σωστά σχεδιασμένη προπόνηση στηριγμένη στην αρχή της εξειδίκευσης του κάθε αθλήματος, μειώνει έως και 88% τον κίνδυνο για ρήξη πρόσθιου χιαστού. Σωστά σχεδιασμένη προπόνηση, πέρα από την επιλογή κατάλληλων ασκήσεων σημαίνει, κατάλληλος υλικοτεχνικός εξοπλισμός (υποδήματα, κατάσταση γηπέδου) και σωστή τεχνική εκμάθηση όλων των ασκήσεων (π.χ. προσγείωση, μεταφορά βάρους).

Οι ασκήσεις συστήνεται να είναι κινήσεις κλειστής κινητικής αλυσίδας (ΚΚΑ ονομάζονται εκείνες στις οποίες το πόδι βρίσκεται σε επαφή με μια σταθερή επιφάνεια. Παράδειγμα αποτελεί το βαθύ κάθισμα). Και αυτό γιατί συσπώνται πολλές